Atilla Kantarcı
[email protected]
FABRİKATÖR MEHMET BEY. (ARABOSMAN)
04 Aralık 2020 17:25Yıl 1897...
Malatya’lıların İstanbul’a gitmek için yaylı tabir edilen arabalarla önce Sivas’a, ardından Amasya’ya sonrasında Samsun’a gitmek zorunda oldukları, oradan gemi ile 18-20 günde ancak İstanbul’a vardıkları günlerde, 20 yaşında vizyon sahibi Malatya’lı bir genç okyanusları aşarak, aylar süren yolculuk sonunda yeni dünya diye tabir edilen Amerika’ya (ABD) ulaşır.
Değişik işlerde çalışan bu vizyon sahibi genç en sonunda hayalindeki işi bulur ve işin tüm inceliklerini öğrenip bu teknolojiyi Malatya’ya getirmek için her yolu dener. Çalıştığı süre içinde sağır ve dilsiz taklidi yaparak işin tüm inceliklerini öğrenir ve günü geldiği vakit bir de jeneratör ve bir sinema makinesi alarak Malatya’ya döner.
Bu genç, “Havlucuzade Arab Osman’ın yeğeni Mehmet Bey” den başkası değildir.
Amerika dönüşünde, fabrika binasının altından akan dere üzerine kurduğu çark sistemi ile getirdiği jeneratörü faaliyete sokarak elektrik üretmiş ve bu elektrik sayesinde Malatya’nın ilk dokuma fabrikasını kurmuştur.
Bu tarihten sonra isminin başına Fabrikatör ünvanını alan Mehmet Bey, dört sene seferberlikte ve Birinci Dünya Savaşında, (1915-1919) Askeriye’ye Asker elbisesi, çadır bezi, kaput bezi ve iç çamaşırlar dokuyarak hizmette bulunmuştur. Seferberliğin başlangıcından itibaren Osmanlı Ordusunun kışlık ihtiyacının karşılanması amacıyla 1797 arşın (1221 m) kumaş bağışlamıştır. Bu hizmetleri karşılığında, padişah tarafından dördüncü rütbeden Mecidi Nişanı verilerek ödüllendirilmiştir.
O yıllardan ilginç bir şey hatırlatayım...
Seferberliğin o zor yıllarında üretimi arttırmak için çıkarılan “Fabrikada çalışanlar askerden muaf tutulur” kanunu gereğince fabrikada çalışanlar askerden muaf tutuluyordu. Üretim yapmak askerlik kadar kutsal ve önemli idi.
Bu arada 1912 yılında yapılan en büyük camimiz Teze cami cemaati, Fabrikatör Mehmet Beyden cami için de elektrik vermesini rica ederler. Hayırsever bir kişilik olan Mehmet Bey, derme çatma direklerin üzerinden kablo geçirerek Teze cami’nin bahçesine ve caminin içine üç beş ampül yakacak elektriği vermiş ve bu olay, o yıllarda çok büyük sansasyon yaratmıştı.
19 Temmuz 1340 (1924) tarih ve 39 sayılı Malatya gazetesi, Bayramın birinci günü gündüz üçten altıya kadar, hanımefendilere ve saat sekizden onbire kadar beylere olmak üzere en müstesna filmler temaşa edilecektir diye bir haber duyurmuştu.
Haberin orijinal metni şöyleydi:
ÂSÂR-I NAİM FABRİKASINDA MİLLİ SİNEMA
Bayramın birinci gününden itibaren, gündüz alaturka saat (3) üçden altıya kadar hanımefendilere ve saat sekizden- onbire kadar da beylere ve geceleri ise yine saat birden- dörde kadar beyefendilere mahsus olmak üzere bu def’a mücaddeten celbedilen (yeni olarak getirtilen) emsâli nâ-mesbuk (benzeri bulunmayan) filmleri mevki-î temaşaya vâzedecekdir.(Gösterime konulacaktır)
Bando, muzika sinema arasında terennüm (çalacaktır) edecekdir.
İkinci vesika, 19 Temmuz 1340 (1924) tarih ve 39 sayılı Malatya Gazetesi’nde yayınlanmıştır.
Gece Eğlenceleri
Malatya’da
ÂSÂR-I NAİM FABRİKASINDA MİLLİ SİNEMA
Bayramın dördüncü gününden itibaren geceleri saat ikiden- dörde kadar beyefendilere mahsus olmak üzere bu def’a müceddeten celbedilen emsâli nâ-mesbuk filmler mevki-i temaşaya vâzedilecekdir.
Bando ve muzika sinema arasında terennüm edecektir.
Bu filmlerin gösterildiği yer, Mehmet Bey’in fabrikasıydı. Daha sonraki yıllarda, Mehmet Bey, mahallede komşularına film gösterimi yaptı.
Malatya halkı ilk elektrik ve ilk sinema gösteriminden oldukça memnundu.
Girişimci bir ruha sahip olan Mehmet Bey, Malatya’nın o yıllarda çok ihtiyacı olan ilk hızar atelyesini de açarak hizmetlerine devam etti.
O yıllarda otel olmadığı için Malatya’ya gelen misafirler ya Fabrikatör Mehmet Beyin evinde ya da Belediye Başkanı Mehmet Rıfat Arpacı’nın konağında kalıyorlardı. O yıllarda şehrimize gelen Enver Paşa ve Talat Paşalar Fabrikatör Mehmet Beyin evinde misafir olmuşlardır. Ayrıca İngiliz Binbaşısı Novel’de Malatya’ya geldiğinde bu evde misafir olmuştur...!
Aradan geçen yıllarda, kurtuluş savaşı bitmiş, Türkiye Cumhuriyeti kurulmuştu. Mehmet Beyin orduya yaptığı işlerden 4 yıllık 360.000 lira alacağı birikmişti. Fakat savaştan yeni çıkmış henüz emekleme dönemindeki Türkiye Cumhuriyeti ekonomik sıkıntılarla boğuşuyordu. Ekonomik sıkıntı had safhadaydı...
Bu zor yıllarda işçi maaşlarını ödeyebilmek, ham madde temin edebilmek ve fabrikada çalışmayı sürdürebilmek için bir İngiliz Bankasından kredi alan Mehmet Bey, parasını tahsil edip borçlarını ödemek için Atatürk’ün huzuruna çıktı ve durumunu anlattı. Atatürk, Mehmet beyi dinledi ve sorununu çözmesi için İsmet İnönü’ye gönderdi. İsmet Paşa, Türkiye’nin sıkıntılı bir dönemden geçtiğini, devletin kasasında yeterli paranın olmadığını anlatıp bu borcu nakit olarak ödeyemeyeceklerini ancak kendisine istediği yerde (Adana, Osmaniye, Diyarbakır) arsa vermeyi teklif etti.
İngiliz bankası kredi borcunu bu şekilde ödeme teklifini kabul etmeyince, arsanın hemen nakte dönüştürülemeyeceğini düşünen Mehmet Bey bu teklifi kabul etmedi.
Ve Mehmet Bey için artık çöküş başladı...
Elinde ne var ne yok alacaklılar tarafından satıldı...
Ermeni tehciri sırasında evine alıp sakladığı bir Ermeni ailenin Zenne adlı kızıyla üçüncü evliliğini yaptı...
İflas ettikten sonra, yardıma muhtaç durumda 1932 yılında hayata veda etti...
Fabrikatör Mehmet Bey, Malatya’mızın önemli radyo tamircilerinden rahmetli Muzaffer Gürsel’in babası, Jale Şener, M. Nurettin Gürsel ve rahmetli Kemal Gürsel’in dedesidir.
Sancaktar mezarlığında bulunan mezarı, yol genişletme çalışması nedeniyle yıkılmıştır. Şu anda maalesef mezarı yoktur.
Fabrikaya gelecek olursak; kapandıktan sonra uzun süre boş kalmış ve daha sonra tütün deposu olarak kullanılmıştır.
Fabrika binası, şu anda Arabosman kavşağı dediğimiz yerde yani çevre yolunun altında sanayiye dönen kavşakta bulunmaktaydı.
Mekanı cennet olsun...
Yine bir değerimizi andık ve de sizlere hatırlattık...
Selam olsun Malatya’mın güzel insanlarına.
Yorumlar (0)
Yazarın Diğer Yazıları
HÜSEYİN KARATAY
29 Kasım 2025 17:25
KADİR ERİŞ
19 Kasım 2025 17:25
HASRET
06 Kasım 2025 17:25
HOŞ BULDUM!
09 Ekim 2025 17:25
ÇÖKEN EĞİTİM SİSTEMİ
06 Ekim 2025 17:25
HASAN MEŞELİ
01 Ekim 2025 17:25
ÖLÜM YILDÖNÜMÜNDE RAHMETLE ANIYORUM…
21 Eylul 2025 17:25
MALATYA’NIN FETHİNİN 924. YILI KUTLU OLSUN
19 Eylul 2025 17:25
KADİFE SESLİ SANATÇIMIZ İLHAN KIZILAY
17 Eylul 2025 17:25
ALİ ULVİ SÜLUKİOĞLU (SÜLÜKOĞLU AİLESİ)
11 Eylul 2025 17:25
ÖLÜM YILDÖNÜMÜNDE RAHMETLE ANIYORUM… KASAP SAMİ
05 Eylul 2025 17:25
Eren Bali
27 Ağustos 2025 17:25
…AĞLAMAYANA MEME YOK!
20 Ağustos 2025 17:25
Prof.Dr. Metin Sözen
06 Ağustos 2025 17:25
CUMALİ ÜNALDI
30 Temmuz 2025 17:25
FAHRİ ÇEKİRDEK
16 Temmuz 2025 17:25
NURETTİN SOYKAN TESİSLERİ
11 Temmuz 2025 17:25
MALATYASPOR SEVDALILARININ OKUMASI GEREKEN BİR YAZI.
30 Haziran 2025 17:25
UFUK ERBAŞ
04 Haziran 2025 17:25
NURETTİN SOYKAN
25 Mayıs 2025 17:25
KÜLTÜR VARLIKLARIMIZI BİR AN EVVEL AYAĞA KALDIRMANIZ GEREKMEZ Mİ?
14 Mayıs 2025 17:25
İPLİKÇİ PAZARI.
08 Mayıs 2025 17:25
MALATYA’LI FAHRİ
25 Nisan 2025 17:25
BİR KEZ DAHA YIKILDIK
16 Nisan 2025 17:25
SEZAİ YILMAZ
10 Nisan 2025 17:25
TAVİT KÖLETAVİTOĞLU
07 Nisan 2025 17:25
ÇAKIR DAYI
02 Nisan 2025 17:25
ESKİ BAYRAMLAR
27 Mart 2025 17:25
CEVAT ÇOBANLI
20 Mart 2025 17:25
MESUT PARLAK
10 Mart 2025 17:25
SİNEMA CADDESİ - BEŞ KONAKLAR
05 Mart 2025 17:25
ESKİ RAMAZANLAR
01 Mart 2025 17:25
YUNUSEMRE CADDESİ-DİĞER KANALBOYU
27 Şubat 2025 17:25
KANAL BOYU - KERNEK MAHALLESİ
20 Şubat 2025 17:25
ESKİ FOTOĞRAÇILAR
19 Şubat 2025 17:25
BİR VARMIŞ BİR YOKMUŞ…
05 Şubat 2025 17:25
SAATLİ MAARİF TAKVİMİ
29 Ocak 2025 17:25
AZİZLER CEGETİ
26 Ocak 2025 17:25
ALTERNATİF KAYSI ÜRÜNLERİ
24 Ocak 2025 17:25
KRİZİN FIRSATA ÇEVRİLEMEDİĞİ ŞEHİR!
15 Ocak 2025 17:25
SOKAKTAN GELEN SESLER
27 Kasım 2024 17:25
MAHALLEM…
21 Kasım 2024 17:25
BAKKAL AMCA
13 Kasım 2024 17:25
MALATYA’DA KIŞ HAZIRLIKLARI
21 Eylul 2024 17:25
MALATYA KADINLAR HAMAM KÜLTÜRÜ
05 Eylul 2024 17:25
HACELİ
30 Ağustos 2024 17:25
SOHBET
12 Mayıs 2024 17:25
SİNEMA CADDESİ SANAT SOKAĞI OLARAK DÜZENLENMELİDİR…
18 Nisan 2024 17:25
PEHLİVAN DOĞAN
04 Nisan 2024 17:25
HAYRETTİN ABACI
08 Mart 2024 17:25
HÜSEYİN CAHİT FIRAT
21 Ocak 2024 17:25
MIH OSMAN
08 Ocak 2024 17:25
MALATYALIYI NASIL TANIRSINIZ
04 Ocak 2024 17:25
KANTAR KAHVESİ
14 Aralık 2023 17:25
HÜRRİYET AİLE ÇAY BAHÇESİ
02 Aralık 2023 17:25
KERNEK AİLE GÖL GAZİNOSU
29 Kasım 2023 17:25
ÖZKAN AKBULUT
24 Kasım 2023 17:25
HATIR İÇİN…
05 Ekim 2023 17:25
DEGİRMANLARIMIZ…
29 Eylul 2023 17:25
NEŞET ERTAŞ’ RAHMETLE ANIYORUM…
27 Eylul 2023 17:25
MALATYA’NIN FETHİ
23 Eylul 2023 17:25
BERBERLER
21 Eylul 2023 17:25
FAHRİ ÖZYILDIRIM
06 Eylul 2023 17:25
GARCI GELDİ HANIM
24 Ağustos 2023 17:25
DEVE CENGİZ
17 Ağustos 2023 17:25
MIŞ GİBİ YAPANLARA!…
10 Ağustos 2023 17:25
HADİ DAYI
07 Ağustos 2023 17:25
SUCEYİN KÖPRÜSÜ…
06 Temmuz 2023 17:25
ESKİ BAYRAMLAR
27 Haziran 2023 17:25
MAMİKANLI VAHAP AĞA
02 Haziran 2023 17:25
HEY GİDİ GÜNLER HEY
21 Mayıs 2023 17:25
FERİT MEVLÜT ASLANOĞLU
16 Mayıs 2023 17:25
HASAN DERİNKÖK (HASAN BEG)
12 Mayıs 2023 17:25
NURETTİN SOYKAN
06 Mayıs 2023 17:25
EŞREF BİTLİS
04 Mayıs 2023 17:25
TURAN EMEKSİZ
29 Nisan 2023 17:25
SITMAPINARI
08 Nisan 2023 17:25
YERİNDE DÖNÜŞÜM…
20 Mart 2023 17:25
GELECEĞİMİZ İÇİN MALATYA’LILIK BİLİNCİ OLUŞTURMALIYIZ…
04 Mart 2023 17:25
ŞEHRİMİZ YENİDEN İNŞA EDİLİRKEN…
27 Şubat 2023 17:25
HAZİN BİR MÜTEAHİT HİKAYESİ…
23 Şubat 2023 17:25
KAYBOLAN MESLEKLER: SEYYAR BİLEYCİLER
07 Ocak 2023 17:25
AZİZLER CEGETİ
31 Aralık 2022 17:25
KADİR AĞA
17 Kasım 2022 17:25
ARGUVANSPOR
21 Ekim 2022 17:25
ADAB-MUAŞERET
16 Ekim 2022 17:25
Fevzi Yener
07 Ekim 2022 17:25
MALATYA’DA KIŞ HAZIRLIKLARI
30 Eylul 2022 17:25
BOZKIRIN TEZENESİ… ÖLÜM YILDÖNÜMÜNDE SAYGILARIMLA…
25 Eylul 2022 17:25
ADNAN IŞIK
25 Ağustos 2022 17:25
CİNGENLİK
19 Ağustos 2022 17:25
MALATYA’DA LAKAPLAR
17 Temmuz 2022 17:25
ORDUZU MAHALLE KARARI!…
07 Temmuz 2022 17:25
ADIYAMANLI HACI DAYI
01 Temmuz 2022 17:25
BİR ŞEYLER EKSİK
17 Haziran 2022 17:25
TEZE CAMİ NEDEN ÖNEMLİ
01 Mayıs 2022 17:25
MALATYALIYI NASIL TANIRSINIZ
11 Mart 2022 17:25
MEZARLIK KUMARCILARI!
25 Şubat 2022 17:25
AKLIMA MUKAYYET OL
15 Şubat 2022 17:25
HÜSEYİN DOĞAN DEDE
06 Şubat 2022 17:25
MALATYA KADINLAR HAMAM KÜLTÜRÜ
04 Şubat 2022 17:25
VELİLERİMİZ (ONYEDİLİ)
18 Ocak 2022 17:25
MALATYA SOHBET KÜLTÜRÜ
24 Aralık 2021 17:25
HÜSEYİN BEG KÖRPÜSÜ
17 Aralık 2021 17:25
MALATYA KUYUMCULAR ÇARŞISI,
08 Kasım 2021 17:25
GELECEĞİMİZ İÇİN MALATYALILIK BİLİNCİ OLUŞTURMALIYIZ
04 Kasım 2021 17:25
BESLENME ALIŞKANLIĞIMIZ
31 Ekim 2021 17:25
ÇİN SEDDİ
15 Ekim 2021 17:25
ASLANTEPENİN GELECEĞİ İÇİN ÇOK ÖNEMLİ BİR KONU!
07 Ekim 2021 17:25
2021 UNESCO AHİLİK YILI!
23 Eylul 2021 17:25
BUNLAR DA MI YALAN
10 Eylul 2021 17:25
NEREDE O ESKİ KOMŞULUKLAR
24 Ağustos 2021 17:25
Bir Malatyalıyı nasıl tanırsınız?
08 Ağustos 2021 17:25
BOHÇACI GELDİ HANIM
08 Ağustos 2021 17:25
ASLANTEPE
27 Temmuz 2021 17:25
GEL DE ARAMA...
24 Temmuz 2021 17:25
NELER OLUYOR MALATYADA...
10 Haziran 2021 17:25
SEVCAN ORHAN MALATYADA
31 Mayıs 2021 17:25
GANERENİN YÜKÜNÜ ÇEKENLER VE YOĞURTÇU BAZARI
29 Mayıs 2021 17:25
ESKİ BAYRAMLAR
15 Mayıs 2021 17:25
Şahin Tepesi
07 Mayıs 2021 17:25
ÖLÜM YIL DÖNÜMÜNDE RAHMETLE ANIYORUM... NURETTİN SOYKAN
06 Mayıs 2021 17:25
KERNEK...
01 Mayıs 2021 17:25
MALATYADA İLK RADYO
23 Nisan 2021 17:25
SIĞIRA GATMA
02 Nisan 2021 17:25
ÇANAKKALE DESTANI
22 Mart 2021 17:25
GÜZEL MAHALLEM
22 Mart 2021 17:25
HORHOP
27 Şubat 2021 17:25
ESKİ OTOBÜS ŞOFÖRLERİ
04 Şubat 2021 17:25
PAVLİKİANLAR VE MALATYA
30 Ocak 2021 17:25
TOMMİKS
08 Ocak 2021 17:25
ÖZKAN SÜMER
25 Aralık 2020 17:25
ADNAN IŞIK
23 Aralık 2020 17:25
ARDIÇ AĞACI
18 Aralık 2020 17:25
İCATLAR
11 Aralık 2020 17:25
GEÇMİŞİNİ BİLMEYEN GELECEĞİ İNŞA EDEMEZ
26 Kasım 2020 17:25
İSPANYOL PAÇA PANTOLON
20 Kasım 2020 17:25
GÜZEL GÜNLERDİ VESSELAM
13 Kasım 2020 17:25
NE GÜZEL KOMŞUMUZDUN SEN ..
06 Kasım 2020 17:25
ŞİRKET HANI
05 Kasım 2020 17:25
BESLENME ALIŞKANLIĞIMIZ
29 Ekim 2020 17:25
ZİYARETLERİMİZ
23 Ekim 2020 17:25
HÜSEYİN ÖZHAN
19 Ekim 2020 17:25
ESKİ FOTOĞRAFÇILAR
17 Ekim 2020 17:25
OYUNLARIMIZ
16 Ekim 2020 17:25
HADİ DAYI
15 Ekim 2020 17:25
ZÖHRE ANADAN Bİ MEKTUP DAHA VAR...
10 Ekim 2020 17:25
DAKTİLO
02 Ekim 2020 17:25
NEREDE O ESKİ BANKALAR
25 Eylul 2020 17:25
MIH OSMAN
23 Eylul 2020 17:25
GANERE
18 Eylul 2020 17:25
ZÖHRE ANADAN MEKTUP VAR...
11 Eylul 2020 17:25
HÜSEYİN YEŞİL
31 Ağustos 2020 17:25
MALATYA MASALI
14 Ağustos 2020 17:25
MATALCI AMCA
07 Ağustos 2020 17:25
NEDEN DÜŞER GİBİ YAPTIK!!!
04 Ağustos 2020 17:25
ESKİ BAYRAMLAR
31 Temmuz 2020 17:25
GEÇMİŞE ÖZLEM
25 Temmuz 2020 17:25
KIRK AMBAR
17 Temmuz 2020 17:25
ZALATACILAR (SALATACILAR)
03 Temmuz 2020 17:25
CEMAAT KURMA
01 Temmuz 2020 17:25
PASTANELERİMİZ
26 Haziran 2020 17:25
MALATYA RADYOSU
25 Haziran 2020 17:25
BELEDİYE BAŞKANLARININ DİKKATİNE
20 Haziran 2020 17:25
MAZİDEKİ LEZZETLER. (2)
19 Haziran 2020 17:25
MAZİDEKİ LEZZETLER.
12 Haziran 2020 17:25
TABELACILAR
05 Haziran 2020 17:25
HAYRETTİN ABACI'NIN ANISINA
01 Haziran 2020 17:25
KIŞLA CADDESİ
22 Mayıs 2020 17:25
İRAN BAYRAĞI
15 Mayıs 2020 17:25
GÜLMEK LAZIM
08 Mayıs 2020 17:25
BÜYÜK BAŞKAN NURETTİN SOYKAN RUHUN ŞAD, MEKANIN CENNET OLSUN...
06 Mayıs 2020 17:25
KORONAYA BİR DE BU AÇIDAN BAKALIM.
01 Mayıs 2020 17:25
RAMAZAN GELDİ HOŞ GELDİ
24 Nisan 2020 17:25
EVDE KAL MALATYA
17 Nisan 2020 17:25
ASİMİLE OLMAK
16 Nisan 2020 17:25
ÇOCUKLUK LEZZETLERİ
10 Nisan 2020 17:25
NECATİ DİKMEN
03 Nisan 2020 17:25
BİR KERNEKLİNİN GÖZÜYLE...
27 Mart 2020 17:25
KORONA, KORONA NE İŞLER AÇTIN BAŞIMA
21 Mart 2020 17:25
ÇANAKKALE DESTANI
20 Mart 2020 17:25
KERNEK AİLE GÖL GAZİNOSU
13 Mart 2020 17:25
HÜRRİYET AİLE ÇAY BAHÇESİ
09 Mart 2020 17:25
NANO TEKNOLOJİ
02 Mart 2020 17:25
OKUDUĞUNU ANLAMAK
21 Şubat 2020 17:25
TURAN ÇEVİK
14 Şubat 2020 17:25
Bedo
13 Şubat 2020 17:25
UÇURTMA .
07 Şubat 2020 17:25
UDİ NEVRES BEY.
04 Şubat 2020 17:25
ŞEHİR KUZEYE DOĞRU BÜYÜMEMELİDİR
31 Ocak 2020 17:25
KİRAZ ÇALMAK.
27 Ocak 2020 17:25
MİSAFİRLİK
16 Ocak 2020 17:25